Het voordeel van een houten tonnetje is dat het een meer klinkend geluid voortbrengt waar veel spelers de voorkeur aan geven. Je tonnetje zal anders reageren bij verschillende klarinetten, en met verschillende mondstukken. Als je dus van plan bent een nieuw tonnetje te kopen  is het een goed idee om het eerst uit te proberen met jouw huidig instrument, en vergeet niet dat als je een mondstuk vervangt, je ook een nieuw tonnetje nodig kan hebben.

Hoewel veel klarinettisten zonder probleem het tonnetje dat oorspronkelijk bij hun instrument zat blijven gebruiken, zullen veel gevorderde spelers gedurende hun gehele loopbaan blijven zoeken naar de perfecte ton voor hun speelstijl en de gewenste klank.

Zoals met alle klarinetstukken, zijn er redenen waarom stukken van betere kwaliteit de voorkeur krijgen. Bij tonnetjes is het belangrijk hoe zij geboord zijn. Veel spelers hebben ervaren dat een superieur tonnetje, dat correct is geboord, resulteert in een rijker voller geluid dan een gewoon tonnetje. Een tonnetje van goede kwaliteit zal een kleinere opening hebben aan de onderkant dan de opening waar het bovenstuk in past. Het voordeel van dit type tonnetje is dat wanneer de geluidsgolf dit punt bereikt, de kolom van de geluidsgolf op zichzelf wordt gereflecteerd meer dan bij een ander tonnetje, met een rijkere klarinetsound als gevolg.

chalumeau

Hoewel het niet nodig is om de geschiedenis te kennen van enig instrument dat je besluit te leren bespelen,  zal een beetje kennis van de klarinetgeschiedenis je speelervaring  nog aangenamer en interessanter maken en jou de stukken die je speelt beter leren waarderen. Maak kennis met de chalumeau, de familie Denner, en de eerste werken die grote componisten als Vivaldi, Rameau en Telemann schreven voor dit ‘nieuwe’ instrument.

De moderne klarinet zoals we die vandaag de dag kennen, is een vrij recente ontwikkeling. Het was de laatste houtblazer die als vast lid aan het symfonisch orkest werd toegevoegd.
De voorloper van de klarinet is de chalumeau, een middeleeuws cilindrisch geboord ventielloos rietblaasinstrument met acht vingergaten, zoals een blokfluit, en een bereik van slechts zowat een tiende van de huidige klarinet.  Onze dank voor de moderne klarinet moet gaan naar Johann  Christoph Denner (1655 – 1707),  die de uitvinder is van de huidige klarinetvorm.

gravure door Johann Christoph Weigel (+/- 1720)

Hij voegde onder meer een beker toe aan het einde van het lichaam van de klarinet en voegde de Bes toets toe. Hierdoor breidde het scala van de klarinet zich uit tot meer dan drie octaven. In een gravure van Johann Christoph Weigel uit ‘Musicalischem Theatrum’ van ongeveer 1720 werd de klarinet in een ontwerp van Denner voor het eerst vermeld.

De Denner familie bleef betrokken bij de geschiedenis van de klarinet. Johann’s zoon Jakob voegde nog een nieuwe sleutel toe, waarmee het bereik van de klarinet nog verder uitbreidde.

Na de toevoeging van nog meer sleutels door andere vernieuwers, zoals Beer en Barthold, werd de klarinet al snel de favoriet van de componisten van di0e dag. Bekende componisten van het begin van de 18e eeuw, die de klarinet in hun muziek opnamen waren Vivaldi, Rameau en Telemann.

Geniet alvast van dit Concerto voor 2 klarinetten, 2 hobo’s, strijkers en b.c.  van Antonio Vivaldi.

Maar het was pas in de tweede helft van de 18de eeuw dat de klarinet tot haar volle schitterende wasdom kwam, toen Mozart prachtige muziek voor de klarinet solist schreef, waaronder een beroemd concerto en een kwintet. Dit werk moest echter door componisten die na hem kwamen worden naar voren geschoven

Wil je zelf eens wat mooie stukken uit de 18de eeuw proberen in transcripties voor de klarinet ?
Onze aanraders:

• Een programmatorisch werkje van J.Ph. Rameau, La Poule
• 3 Baroque Polonaises voor klarinetkwartet van Elie Van der Jeught

Proberen maar!
beste groeten,
de klarinetmuziekredactie

Toen de eerste klarinetten door Richard Denner werden ontwikkeld, gebaseerd op de chalumeau in de eerste helft van de 18e eeuw,  was de klarinet een veel minder betrouwbaar en minder flexibel instrument dan de klarinetten van vandaag. Voor elk stuk muziek zou er een specifieke klarinet moeten hebben bestaan die het best in die toonaard kon spelen, wat betekende dat een klarinettist klarinetten in verschillende toonaarden moest hebben.

Vandaag is dat nog steeds zo als je ziet dat klarinettisten in orkest zowel Bes klarinetten als een klarinet in A bespelen. Na de ontwikkeling van de contrabasklarinet in de late 19e eeuw, kwam er niet veel verandering meer in de standaard definitie voor elke klarinet.

De klarinetten die vandaag deel uitmaken van deze geweldige instrumentenfamilie zijn de:

• •    Sopranino in A klein (As) – een hoge toon klarinet in A flat in het verleden voornamelijk gebruikt voor militaire blaaskapellen;
• Sopranino in E klein (Es) – is nu de ‘standaard’ sopraanklarinet;
• Sopranino in D – deze klarinet is makkelijker te bespelen dan de E flat versie;
• Klarinet in C – een instrument dat niet transponeert;
• Klarinet in Bes – de meest gebruikte klarinet;
• Klarinet in A – een klarinet met een warmere, rondere en zachtere  klank dan de Bes klarinet;
• Basset klarinet in A – een zeer zeldzame klarinet die nu weinig meer is dan een curiositeit;
• Bassethoorn in F – vroeger was deze klarinet gebogen in het midden, maar nu is die recht met een metalen hals;
• Alt klarinet in A klein (As) – een favoriet voor veel kamermuziek;
• Basklarinet in Bes – de op een na meest gebruikte klarinet;
• Contraltoklarinet in E klein (Es) – een andere zelden gebruikte klarinet;
• Contrabasklarinet in Bes – een reus van een klarinet, met een gebogen lichaam van 2,31 meter lang!

In volgende artikels bekijken we elk van deze klarinettypes graag eens van naderbij en gaan we op zoek naar de gepaste muziek ervoor.

beste groeten,
de klarinetmuziekredactie

Terwijl de Bb de meest gebruikte klarinet is, bestaan er ook klarinetten in A en C, een kleine klarinet in Es/Eb en de bassethoorn in F. Hoewel ze af en toe opduiken in orkestmuziek, worden deze klarinetten toch het vaakst teruggevonden in klarinet ensembles, ook klarinetkoren (clarinet choirs) genoemd.

Om dat specifieke klarinetgeluid te produceren, gebruiken alle klarinet modellen een enkelvoudig riet vastgemaakt op een mondstuk. Door op het mondstuk van de klarinet te blazen gaat het riet trillen, de lucht wordt door het instrument gestuurd. De resulterende trilling in de luchtkolom van het instrument veroorzaakt het geluid. De toonhoogte verandert naarmate er bepaalde gaten in de klarinet worden bedekt, hetzij door de vingers, hetzij door kleppen.

De klarinet was de laatste van de houtblazers die voor het orkest werd ontwikkeld. Het was een verbetering van een eerder blaasinstrument met enkelvoudig riet, de chalumeau. Aan Johann Denner, en later zijn zoon Jacob, worden de wijzigingen in de chalumeau in de vroege 18e eeuw toegeschreven, die leidden tot de klarinet zoals die ons vandaag de dag bekend is.

De eerste componist die een klarinet aan zijn composities toevoegde was Mozart. Hij schreef onder meer het zowat beroemdste concerto voor klarinet. De klarinet werd later in de 20e eeuw omarmd door jazz-musici, de bekendste onder hen is beslist jazz-klarinettist Benny Goodman.

We komen in volgende blogs beslist terug op verschillende aspecten van dit fijne blaasinstrument : klarinet onderdelen, het riet, verschillende types klarinetten en goede klarinet merken, aanwijzingen voor de keuze van een goed instrument voor je speelniveau, tips i.v.m. het leren bespelen van een klarinet, en nog veel meer.

Blijf ons dus gerust volgen, en leer steeds meer bij over je geliefde instrument.

De klarinetmuziek redactie

Dit is de plaats waar we nieuwe klarinetartikels, concerten, nieuwe goede werken en partituren voor klarinet (inclusief regelmatig gratis downloads…) en andere nieuwtjes aankondigen.

Aarzel niet om ons jouw commentaren te sturen, met tips hoe we deze site kunnen verrijken.
Deze blog, de hele site en de klarinetpartituren bibliotheek worden gepubliceerd voor jullie

De klarinetmuziekredactie