Een van de belangrijkste dingen die een klarinettist moet overwegen wanneer die beslist om de klarinetsonate in fa klein Op 120 nr. 1 of de klarinetsonate in mi bemol klein Op 120 No 2 te gaan spelen, is wie hem zal begeleiden. De pianopartijen van deze sonates zijn namelijk meer dan louter begeleidingen. Zij zijn misschien zelfs moeilijker geschreven dan die voor de klarinet. Deze sonates, geschreven tegen het einde van Brahms leven, worden vaak omschreven als ”herfstig” en wekken een warm, melancholische gevoel op. Dit warme en milde gevoel kan niet alleen door de klarinet worden opgeroepen. De sonates worden ook vaak uitgevoerd door de altviool, die een vergelijkbaar bereik heeft. Hoewel geen van beide tot de moeilijkste of de gemakkelijkste stukken in het repertorium voor de klarinet behoren, behoren deze twee sonates tot de meest populaire stukken voor klarinet.  Ze dienden vaak, hoe indirect ook, als inspiratie voor latere componisten die solomuziek schreven voor de klarinet.

De partituren en partijen van deze sonates vind je in onze bibliotheek : Klarinet sonate No 1 &  Klarinet sonate No 2.

Brahms schreef voor de klarinet in zijn vroegere orkestwerken, zoals de 2 Serenades en zijn symfonieën, maar zijn belangstelling voor de klarinet nam toe toen hij een virtuoze klarinettist genaamd Richard Mühlfeld ontmoette. Mühlfeld begon zijn muzikale carrière als violist maar werd algauw de meest vooraanstaande klarinettist van zijn generatie.

Brahms en Muehlfeld werden na hun kennismaking al snel vrienden en bespraken vaak de mogelijkheden van de klarinet, waarbij Muehlfeld vaak stukken uit het repertoire van Brahms in zijn eigen stijl speelde. Brahms had in de late jaren 1880 besloten te stoppen met componeren, maar hij was zo enthousiast over Mülfeld’s spel, dat hij die plannen opborg en enkele meesterwerken componeerde voor de klarinet. in 1891 ontstonden zo het Klarinetkwintet Opus 115 en het Trio Opus 114, in 1894 gevolgd door twee klarinetsonates in F minor en Es (Opus 120).

Verschillende van deze kamermuziekwerken vind je in de MyPartitor bladmuziekbibliotheek. Neem maar eens een kijkje.

In volgende blogs gaan we deze werken stuk per stuk met jullie ontdekken.

tot dan
de klarinetmuziekredactie

Het zal u misschien verbazen, maar de muzikant die Brahms inspireerde tot het schrijven van werken voor de klarinet begon zijn professionele leven als een orkestviolist. Richard Mühlfeld was lid van de hofkapel van Meiningen in 1873 als violist. Vier jaar later had hij het reeds tot eerste klarinettist van het orkest geschopt. Brahms en Mühlfeld werden goede vrienden, en de klarinettist was van grote invloed op Brahms’ ideeën rond het schrijven voor de klarinet. Brahms schoof zelfs zijn plannen om als componist met pensioen te gaan opzij om zijn klarinetkwintet te schrijven, dat in première ging in december 1891.

Het kwintet is geen virtuoos stuk voor de klarinet, maar het is nog steeds een pronkstuk voor de talentvolle klarinettist waarmee die alle tonale kwaliteiten van de klarinet verkent. In het algemeen wordt het klarinetkwintet vaak beschouwd als Brahms’ grootste kamermuziek werk. Opnames ervan bevatten vaak ook dat andere meesterwerk voor de klarinet van Brahms, zijn klarinettrio Opus 114.

De beste strijkkwartetten en klarinettisten door de eeuwen heen hebben deze muziekstukken uitgevoerd en opgenomen. Dit mooie stuk is er zelfs in geslaagd om verder te gaan dan enkel het rijk van de muziek. Het vormde de inspiratie voor een gelijknamig gedicht van de Canadese filosofe en dichteres Jan Zwicky.

Persoonlijk hebben we erg genoten van een geïnspireerde uitvoering van het Kwintet voor klarinet en strijkers Opus 115 door het Alban Berg Quartet.

http://www.youtube.com/watch?v=vIgiE_bNqjE

De partituur en partijen van het kwintet vind je in onze partiturenbibliotheek.

beste groeten
de klarinetmuziekredactie

Heinrich Joseph Baermann

Dit was te wijten aan twee factoren. In de eerste plaats had de verdere ontwikkeling van de klarinet door Iwan Müller in de eerste helft van de eeuw geresulteerd in een meer betrouwbaar en flexibel instrument, dat later werd gecombineerd met de Boehm boring, overgenomen van de dwarsfluit. Ook de tonale kwaliteiten van het instrument waren uiterst geschikt voor de romantische expressievorm van die tijd. Het instrument was in staat om – naarmate de muziek evolueerde van de formaliteit van het klassieke tijdperk naar de romantische era – een scala aan emoties weer te geven.

Net als Mozart werden ook veel componisten van de Romantiek geïnspireerd tot het schrijven van hun grote klarinetcomposities door enkele virtuoze klarinettisten van hun tijd.

Carl Maria von Weber schreef twee concerten en een Concertino voor de grote klarinettist Heinrich Baermann, waaronder enkele van de technisch moeilijkste passages ooit geschreven voor de klarinet. Baermann was bij de eersten om de klarinet te bespelen met het riet op de onderlip, zoals dat nu gebeurt. Daarvoor was het de gewoonte om het riet tegen de bovenlip te houden.

Baermann was een exponent van deze nieuwe stijl van spelen, en bezat een modern instrument gemaakt door Griesling & Schlott die hem toestond om chromatische passages te spelen met veel meer gemak dan met de traditionele 5-kleppig instrumenten. Er werd beweerd dat hij een zeer groot dynamisch bereik had.

Bovendien schreef hij niet onverdienstelijk voor zijn instrument : een mooi stukje uit zijn repertoire is het “Adagio voor klarinet en strijkers in re b groot”, dat lange tijd verkeerdelijk aan Wagner werd toegeschreven.

Download GRATIS de partijen voor Baerman’s Adagio

en luister hier al eens hoe het moet klinken:

Brahms schreef sublieme kamermuziek voor de klarinet, geïnspireerd door een andere grote klarinettist, Richard Muhlfield. Hij zette er Brahms weer toe aan om nog te componeren, zelfs nadat die beweerd had zijn compositorische activiteiten stop te zetten. Andere componisten die de klarinet zeer efficiënt gebruikten waren Berlioz en Rossini.

In de 20e eeuw bleef de populariteit van de klarinet groeien. Ze werd nu gebruikt in zowel de jazz als de ”kunst” muziek. Een van de meest bekende orkestwerken van de 20e eeuw, Rhapsody in Blue van Gershwin, begint met een gedenkwaardige klarinetglissando, misschien wel het meest bekende voorbeeld van het gebruik van een klarinet in orkestmuziek.